„Czerwcówki” – tradycja nabożeństw do Najświętszego Serca Pana Jezusa

W Kościele katolickim czerwiec poświęcony jest Jezusowi Chrystusowi, a szczególnie czci Jego Najświętszego Serca. Z tym okresem związane są nabożeństwa odprawiane w świątyniach, znane jako nabożeństwa czerwcowe, które w obecnej formie pojawiły się w XIX w.

Kult Serca Jezusowego narodził się jednak znacznie wcześniej, za sprawą francuskiej wizytki św. Małgorzaty Marii Alacoque (1647–1690). Jego początkiem była wizja z 16 czerwca 1675 r., której doświadczyła podczas modlitwy w kaplicy klasztoru w Paray‑le‑Monial. Jezus, wskazując na swoje Serce, powiedział wówczas: „Oto Serce, które tak bardzo umiłowało ludzi, że niczego nie szczędziło aż do wyczerpania i wyniszczenia się, by im dać dowody swojej miłości”.

Do rozprzestrzenienia kultu przyczyniły się również wydarzenia uznane za cudowne, które miały miejsce w 1720 r. w Marsylii podczas epidemii dżumy. W obliczu rosnącej liczby zgonów biskup miasta zwrócił się o ratunek do Miłosiernego Serca Jezusa i specjalnym dekretem poświęcił Mu swoją diecezję. Wkrótce po Akcie poświęcenia epidemia zaczęła ustępować. Rok później ordynariusz Marsylii nakazał odprawianie nowenny do Najświętszego Serca Jezusowego.

Kult Serca Jezusowego przybierał z czasem różne formy. Samo nabożeństwo czerwcowe narodziło się w Paryżu w pierwszej połowie XIX w. dzięki zakonnicy Anieli de Sainte‑Croix. Podczas dziękczynienia po Komunii Świętej pomyślała ona, że skoro maj jest poświęcony Matce Bożej, to czerwiec powinien zostać ofiarowany Sercu Jezusa. Myśl ta szybko zyskała aprobatę kościelnej hierarchii. W 1873 r. papież Pius IX zatwierdził nabożeństwo czerwcowe jako oficjalną modlitwę Kościoła.

W Polsce nabożeństwa ku czci Najświętszego Serca Pana Jezusa odprawiano od 1857 r., początkowo w klasztorach Wizytek w Warszawie, Krakowie i Lublinie. Następnie zostały zaaprobowane przez biskupa lubelskiego i polecone do odprawiania w całej diecezji, a z czasem rozpowszechniły się w całym kraju.

Nabożeństwo czerwcowe składa się z dwóch podstawowych elementów: adoracji Najświętszego Sakramentu oraz Litanii do Najświętszego Serca Pana Jezusa. Oryginalny tekst litanii, ułożony przez siostrę Annę Magdalenę Remusat z Marsylii, liczył 27 wezwań. Dwanaście z nich zaczerpnęła ona z modlitwy jezuity o. Jana Croiseta, który już w 1691 r. w ten sposób czcił Serce Pana Jezusa. Przy ostatecznym zatwierdzeniu litanii w 1899 r. rzymska Kongregacja Wiary dodała sześć kolejnych wezwań. Obecna forma litanii obejmuje 33 wezwania, symbolicznie nawiązujące do liczby lat życia Jezusa na ziemi. Wszystkie mają głębokie zakorzenienie w Piśmie Świętym.

Stałym elementem tradycji ludowej były „majówki” śpiewane w miesiącu maju oraz obecnie mniej popularnie „czerwcówki” dedykowane Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. Podczas badań terenowych prowadzonych w ramach projektu „EtnoPodkarpackie” wspomina o nich wielu informatorów, a w niejednej miejscowości do dziś można spotkać kapliczki z wizerunkiem Najświętszego Serca Pana Jezusa.

Fotografie pochodzą z badań terenowych wykonanych w ramach projektu „EtnoPodkarpackie”, realizowanego przez Muzeum Etnograficzne im. F. Kotuli w Rzeszowie.