Powroty po latach…

Muzeum Etnograficzne im. Franciszka Kotuli w Rzeszowie od roku 2022 realizuje kolejne etapy projektu pod nazwą „EtnoPodkarpackie”, w którym prowadzone są działania w zakresie m.in. dokumentacji terenowej  w miejscowościach województwa podkarpackiego.

Są to działania będące kontynuacja badań terenowych realizowanych w naszej instytucji od lat 50- tych XX w., których inicjatorem był Franciszek Kotula.

Projekt wspiera potrzebę zachowania i popularyzacji bogactwa kulturowego regionu oraz budowy lokalnej i regionalnej tożsamości.

W roku 2025 badacze po latach powrócili do miejscowości Kamienica Górna (pow. dębicki), która obecnie kojarzona jest z postacią jednego z najbardziej cenionych artystów ludowych naszego regionu- Władysławem Chajcem*.

Podczas wykonywania dokumentacji fotograficznej w miejscowości, udało się dotrzeć do stodoły, na której Chajec wykonał w latach 60-tych XX w. wielkoformatowy mural o tematyce społecznej, ukazujący walkę polskiego żołnierza z hitlerowcem.

Poniżej prezentujemy zestawienie fotografii archiwalnej wykonanej w latach 60 XX w., na której mural prezentuje się w pełnej okazałości oraz zdjęcie współczesne z 2025 r.

*Urodził się w Stanach Zjednoczonych, gdzie jego rodzice wyjechali na przełomie wieków w celach zarobkowych. W wieku 7 lat wrócił jednak do kraju wraz z rodziną. Skończył tylko 3 klasy szkoły podstawowej, gdyż jego naukę przerwał wybuch I wojny światowej. Mimo, że w dzieciństwie musiał mierzyć się z ciężkimi warunkami bytowymi i pracą w gospodarstwie, to od zawsze przejawiał zdolności artystyczne. Gdy był dzieckiem własnoręcznie potrafił zrobić zabawki zarówno dla siebie, jak i innych dzieci. Przejawiał również zdolność majsterkowania: potrafił naprawiać sprzęty rolnicze czy wykonywać meble.

Nie wiadomo do końca kiedy zaczął rzeźbić, niektórzy badacze twierdzą że miało to miejsce na przełomie l. 40. i 50. kiedy artysta przechodził wewnętrzny kryzys, na który złożyły się bolesne przeżycia osobiste.

Na początkowym etapie swojej artystycznej drogi poruszał on głównie tematy religijne. Silnie inspirował się rzeźbą kościelną znaną mu z okolicznych wsi, przede wszystkim świątynią w Siedliskach.

W l. 60. kiedy zdobył już uznanie i rozpoznawalność rzeźbił coraz więcej i lepiej. Wtedy też w jego pracach zaczęła pojawiać się tematyka historyczna i obyczajowa przedstawiająca życie wsi. Mimo krótkiej edukacji potrafił czytać, czytał z resztą bardzo dużo. Właśnie w książkach szukał inspiracji, interpretował je na swój sposób, interesował się bieżącymi wydarzeniami na świecie, o których wiedzę czerpał z gazet, często komentował je właśnie za pomocą swojej twórczości.